De Wijnhuistoren

Het Wijnhuis op de markt heeft sinds 2002 weer en horecabestemming. Reeds in de 1371 is er sprake van een herberg "to Vreden". Vreden en ook Vrijthof betekent niet meer dan een afgesloten ruimte.

 Het stadsbestuur ontving haar gasten meestal  "to Vreden". Daar dit regelmatig voorkwam besloot het toenmalige stadsbestuur tot aanschaf over te gaan en zo gebeurde het dat in 1420 "doe men Vreden coft" de stad eigenaar werd van het pand. En zoals te doen gebruikelijk heeft het bestuur na aanschaf direct besloten tot een grote verbouwing. Er werden maar liefst 16 ramen geplaatst die op hun beurt weer werden voorzien van luiken. Er kwam een stenen toegangstrap en de bestaande lemen vloer werd uitgebroken om vervangen te worden door estrikken. Om de inwendige mens beter te kunnen bedienen werden er in de keuken stenen ovens gemetseld en ging men over tot aanschaf van vuurpannen.

Op plaatsen waar veel gegeten en gedronken wordt is het handig een "huesken"te hebben. Het wijnhuis werd dan ook voorzien van een vierpersoonsvoorziening. Twee zitplaatsen boven (het wijnhuis had toen één verdieping) en twee beneden. Het secreet werd voorzien van een houten koker die als afvoer naar een put achter het huis diende. Als je geluk had lag over de goot naar de put een plank, waterspoeling kende men nog niet.

Vreden werd verpacht en naast ontvangsten door het stadsbestuur werden er op het terrein rechtszittingen gehouden door de hertog.

Door de centrale ligging was het een mooie plek voor samenkomsten in de stad. Het was ook niet voor niets dat hier het "stadskruis" werd opgesteld en aan de muur twee "halsyseren" werden bevestigd, waarmee overtreders van de wet werden vastgezet voor vertoon aan de burgerij. Deze straf is te vergelijken met het vastzetten aan een schandblok of schandpaal. Behalve vastzetten werden hier ook de executies voltrokken, in die tijd een volksvermaak waarvoor dus alle ruimte aanwezig was.

In plaatsen zoals Zwolle had men een walviskaak waaraan mensen na een vergrijp werden vastgebonden, het gezegde "aan de kaak stellen" is hiervan afgeleid. Daarnaast was het het verzamelpunt voor burgers die ten strijde moesten trekken. Men was toentertijd als burger verplicht deel te nemen aan de strijd die de hertog ging voeren tegen zijn vijand. 

In 1446 heeft men een kleine toren voorzien van een uurwerk gebouwd. Deze toren was een voorloper van de huidige Wijnhuistoren zoals we deze nu kennen. zHet Wijnhuis heeft bestaansrecht gehad tot 1864, daarna is het opnieuw verbouwd en heeft sindsdien onderkomen verleent aan achtereenvolgens de politie, het telefoonkantoor, archief, museum, kantoor van de voogdijraad en voorlichtingsbureau van de gemeente. De laatste gebruiker was de plaatselijke VVV die in 2002 heeft plaatsgemaakt voor een Italiaans restaurant.De beiaard van de Wijnhuistoren 

De Toren
De Wijnhuistoren is een onderdeel van het door stadsmetselaar Edmond Hellenraet in de jaren 1616 tot 1619 gebouwde Stadswijnhuis. Men heeft gebruik gemaakt van resten van een ouder gebouw op de zelfde plaats. Het bovengedeelte van het torentje is pas in de jaren 1637 tot 1641 tot stand gekomen. Het Wijnhuis is in 1863 gesloopt, en vervangen door een gebouw ontworpen door architekt D.J.Itz. Het nieuwe gebouw moest dienst gaan doen als Stedelijk Museum. De Wijnhuistoren is op 27 januari 1920 uitgebrand, dit doordat een bewoner zijn huis naast het wijnhuis in brand heeft gestoken. Onder leiding van architect S. de Clerq is het gebouw in oude stijl herbouwd. Opnieuw in 1945 bij de bevrijding van zutphen is het Wijnhuisgebouw in brand geschoten, hierbij liep ook de toren schade op.

De Beiaard
De huidige beiaard van de Wijnhuistoren bestaat uit 47 klokken, op basis van een E1 van ongeveer 950 kg. De E1 is gegoten door François en Peter Hemony in 1644. Het een klok die ook dienst gedaan heeft in de oude Hemony beiaard die grotendeels verloren ging bij de brand van 1920. 15 klokken zijn door klokkengieterij Van Bergen in 1950 gegoten, 31 klokken zijn door klokkengieterij Esbouts in de jaren 1980 en 1982 gegoten.

Geschiedenis

In de 1446 werd het torentje van het Wijnhuis van een uurwerk voorzien, het is niet duidelijk of de toren al een voorslag * bezat. zutphen is een heel belangrijke plaats in de beiaardgeschiedenis, omstreeks 1642 vestigde de gebroeders Hemony zich in de IJsselstad.
Op 1 augustus 1642 krijgen zij de opdracht van de stad om een speelwerk van 19 klokken te leveren, voordien had de uurwerkmaker Juriaan Sprakel een opdracht gekregen voor het leveren van een uurwerk en speeltrommel.
Is het Juriaan geweest die de Hemony's bij het stadsbestuur aangeraden heeft? In ieder geval word de samenwerking voortgezet, Hemony leverde de speelklokken en Sprakel bouwde de uurwerken. Waarschijnlijk hebben de Hemony's onderzoek gedaan hoe een goed gestemde beiaard te gieten. Hiervoor hebben ze waarschijnlijk nauw samengewerkt met Jonkheer Jacob van Eyck.

Deze blinde Jonkheer van Eyck was al geruime tijd stadsbeiaardier van Utrecht, hij had in opdracht van het stadsbestuur van Utrecht onderzoek gedaan aan speellklokken voor de Dom toren. Hier had hij een gestemde beiaard in samengesteld. Voor van Eyck en de Hemony's klokken stemde doormiddel van het uitdraaien op een draaibank, probeerde men klokken te stemmen door het uithakken van brons met een beitel aan de binnenkant van de klok! Natuurlijk was die volkomen kansloos.In het voorjaar van 1645 kwam de nieuwe beiaard van zutphen gereed, het bestond uit 19 klokken. De keurmeesters, Jonkheer van Eyck en de stadsbeiaardier van Deventer Lucas van Lennick waren vol lof! Er bleef een wens, uitbereiding met 7 kleine diskant klokken. Deze kwamen er nog in 1646.

De eerste gestemde beiaard kwam tot stand, en de roem van de gebroeders Hemony begon. In 1677 goot Peter Hemony nog een zestal diskant klokken. In 1732 goot klokkengieter Nicolaas Muller nog vier klokken, de beiaard bestond toen uit drie octaven, 36 klokken. Bij de eerder genoemde brand van de toren in 1920 ging op 7 klokken na alles verloren. Een Hemony bas klok maakt ook vandaag de dag nog deel uit van de beiaard, een klok is in de beiaard van 's-Hertogenbosch opgenomen. Een aantal klokken kregen een nieuwe bestemming als luidklok, de Lasonderkerktoren te Enschede en ook Zutphense kerktorens.
Tot slot maakt ook een Hemony klok van zutphen deel uit van de collectie van het Nationaal Beiaard Museum in Asten. De toren werd herbouwd in 1924, aangezien er in de jaren 20 van de vorige eeuw geen Nederlandse klokkengieter in staat was een gestemde beiaard te maken was de klokkengieter van de nieuwe beiaard het Engelse bedrijf Taylor. Het nieuwe spel was 36 klokken groot, op 23 mei 1925 speelde de beiaardier van het Paleis in Amsterdam Jacob Vincent het spel in. In 1943 is dit spel helaas gevorderd door de Duitse bezetter.

Na de oorlog ging men geld inzamelen voor opnieuw een nieuw klokkenspel, klokkengieterij Van Bergen leverde een op basis van de Hemony klok, die gespaard was in 1943 een drie octaafs beiaard. Op 23 december 1950 kon de stadsbeiaardier van Zwolle Willem Créman het nieuwe spel inspelen. Helaas liep Van Bergen met zijn klokken achter op de twee andere Nederlandse gieterijen, de klokken waren niet goed gestemd en ook het gietwerk van de gieter was niet perfect. In 1979 verving Eijsbouts de kleinere Van Bergen klokken, bovendien vulde Eijsbouts het klokkenspel aan tot vier octaven.