Huizernnamen

Huizennamen

Huizernnamen

Huisnamen in zutphen, anno Domini 2000.

De oude binnenstad van Zupthen kent een zeer grote verscheidenheid aan gebouwen uit uiteenlopende perioden vanaf de dertiende eeuw. Deze bonte schakering van bouwstijlen en de telkens wisselende functies van gebouwen maken de stad tot een boeiende ruimte vol historie. Uit onderzoek blijkt steeds duidelijker dat de dichtheid van middeleeuwse huizen binnen de stadsmuren vrijwel ongeëvenaard hoog is. Verscholen achter jongere voorgevels is het Hanzeverleden nog volop aanwezig.
In de late middeleeuwen en daarna tot in de het begin van de negentiende eeuw hadden huizen geen huisnummers, zoals tegenwoordig. Vaak werd het huis aangeduid met de straat waarin het lag en de naam van de bewoner die er in woonde. Ook de functie van het huis of het beroep, dat er in werd uitgeoefend, kan de naam aan een huis geven. Maar veelal gaf men een huis een eigen naam ter onderscheid van de andere huizen in de straat. Om een dergelijke huisnaam voor bezoekers en passanten aan te geven bracht men een huisnaam op de voorgevel aan.Uithangborden werden in zutphen veelvuldig toegepast. Een andere mogelijkheid was de naamsaanduiding in het bovenlicht van de voordeur of een glas-in-loodraam. gevelstenen kwamen ook voor, zij het minder veelvuldig als in de Hollandse steden. Er zijn echter nog enkele bijzondere gevelstenen in het stadsbeeld aanwezig die in deze brochure aan de orde komen.
Thema’s Het huisnamenproject is in thema’s verdeeld en het aanbrengen van de namen zal per thema binnen enkele jaren worden gerealiseerd. Uiteraard bestaan er veel dwarsverbanden tussen de themagroepen. De eerst twee thema’s in 1998 waren ‘zutphen Royaltystad’, huizen met koninklijke namen in het kader van het koninklijk bezoek aan de stad op koninginnendag 1998 en ‘In zutphen geschonken’. Dit laatste thema bevat de huisnamen van de vele herbergen en brouwerijen die de stad vroeger telde en de namen die verwijzen naar de levendige handel in bier en wijn. Deze brochure staat in het teken van zutphen en de Hanze en de oude en nieuwe gevelstenen in de stad.
De HanzeDe stad zutphen kende een economische bloeiperiode van ca. 1200 tot ca 1400. Koolieden uit zutphen bevoeren als vrachtvaarders de zeeën van Noord Europa en bezochten de handelsplaatsen aan de kusten van Vlaanderen tot die van de Baltische landen. Langs de Deense en Zweedse kusten van de Sont hadden de Zutphenaren handelsposten (zogenaamde ‘vitten’) die onder bescherming van de Deense koning stonden. Veel handelswaar werd ingekocht in de Rijnlandse steden, zoals Keulen. De Zutphenaren hadden immers vrijstelling van vrijwel alle tollen tussen Keulen en de Noordzee. Zij waren dus goedkope transporteurs van handelswaar. In de Sont werden deze Rijnlandse producten, met wijn als belangrijkste handelswaar, verkocht. Op grote schaal werd in de Sont de beroemde haring ingekocht en op andere plaatsen lucratief verhandeld. Al vanaf de 13e eeuw waren er contacten met de noord-duitse Hanzesteden. In de loop van de 14e eeuw sloot de stad zich aan bij het Hanzeverbond, vooral om de concurrentie het hoofd te kunnen bieden. Vanaf ca. 1400 nam de betekenis van de Zutphense actieve handel door verschillende oorzaken steeds meer af. Het lidmaatschap van de Hanze werd steeds belangrijk om een aandeel in de internationale handel te kunnen behouden. De Hanze is in de huisnamen moeilijk grijpbaar. Veel huizen zijn weliswaar gebouwd in de Hanzeperiode als woon- en pakhuis van kooplieden. Slechts in enkele gevallen is een huisnaam in relatie met de Hanze te brengen. Veel namen hebben ook betrekking op de periode na de Hanze, de 17e en 18e eeuw, toen de stad op regionaal niveau een belangrijk marktcentrum werd en de hoofdstad was van het Kwartier van zutphen. De handelscontacten waren toen ook meer op het rijke gewest Holland gericht.
Tijdens uw wandeling door de binnenstad van zutphen komt u vele historische huizen met hun namen tegen.

Dit project is tot stand gekomen door de samenwerking tussen en met steun van:
• .. zutphen• Stichting Zutphen Promotie• Stichting Hanzesteden• ING-groep• Anjerfonds• Bouwfonds Cultuurfonds• Kamer van Koophandel• Stadsarchief Zutphen• Gemeente Zutphen, Dienst Stadswerk, afdeling Bouwen, Wonen en Monumentenzorg, bureau archeologie

Agnietenklooster

Oude Wand 27. Het 15e-eeuwse huis maakt onderdeel uit van het fraai gerestaureerde Agnietenklooster of ‘Adamanshuis’, een van de zes vrouwenkloosters in middeleeuws zutphen. De gevelsteen ‘Letter Op’ verwijst direct naar de letter op het boek, en het feit dat het boek scheef ligt en dreigt te vallen: Let er Op!. Indirect is het boek een verwijzing naar de kloosterbibliotheek dit tot de Reformatie (tot 1591) in dit klooster aanwezig was. Een deel van de boeken is uiteindelijk in de Librije van de St. Walburgiskerk terecht gekomen. De steen zou ook een verwijzing kunnen zijn naar het huidge zutphen als stad van drukkers, binders en uitgevers. Aan het uitgeven en vormgeven van boeken moet zorg besteed worden: Let er Op!

Balheze 33

Barlheze 33De gevelsteen in dit pand vermeldt vol trots ALST GODE BEQUAMT BETER BENIT DAN BECLAECHT (Als het God behaagt, kan men beter benijd zijn dan beklaagd) en SPES MEA DEUS (God is mijn hoop). De eigenaar liet tijdens de verbouwing van zijn pand in 1620 de steen niet zonder ironie plaatsen. Het pand wordt overigens al in 1350 genoemd. Het straatje langs het huis leidde toen naar de Oude Marspoort. Een deel van het huidige gebouw dateert nog uit die tijd. In 1620 werd het kleinere huis vergroot tot zijn huidige bouwmassa. De gevelsteen werd bij een verbouwing van de gevel in 1957 verwijderd en in 1999 weer herplaatst.

De Blauwe Engel en de Kleine Engel

De Blauwe Engel en de Kleine EngelLange Hofstraat 8, 10 en 12. De naam De Engel komt voor het eerst voor in 1546 en heeft betrekking op het pand nr.12 waar de aanzienlijke koopman en de stadsbestuurder Otto Keye woonde. Na de dramatische Spaanse bezetting (tot 1591) waren de huizen nr 8 en 10 geheel verwoest. Het hele blok van Lange Hofstraat 6 t/m 12 was toen in handen van leden van de familie Waters. Catharina Waters herbouwde in 604 het pand nr 10 en noemde het De Kleine Engel. Het huis nr 8 werd daarna, tussen 1610 en 1619, herbouwd en werd, net als nr 12, De Blauwe Engel genoemd. De bij de restauratie aangebrachte gevelsteen vermeld ten onrechte het jaar 1567 dat betrekking heeft op een vermelding van De Blauwe Engel op nr 12.
De Kleine EngelEenvoudige, harmonieuze gevel met als enige versieringen een snijraam door Maarten Robert met het huisnummer als bovenlicht boven de voordeur, vier consoles onder de daklijst en een moderne gevelsteen van Hans 't Mannetje. De bouwgeschiedenis gaat terug tot de veertiende eeuw, uit deze tijd stammen de keldermuren. Het metselwerk van de gevel toonde bij ontpleistering zeventiende eeuwse bouwsporen, in overeenstemming met het feit dat het huis in 1610 als ?Kleine Engel? is herbouwd. In de kelder een dichtgemetselde doorgang naar De Blauwe Engel, het buurhuis op nummer 8. Thans glas-in-lood atelier en woonhuis.

De Halle

Lange Hofstraat 32. dit grote huis dateert in zijn huidige bouwvolume uit ca. 1500. de naam ‘De Halle’ dateert echter uit 1326 wanneer het huis genoemd wordt als belending van het grafelijke huis ‘Morrensterre’ (Morgenster), dat later bekend zou worden als het huis ‘Gelre’ op de hoek van de straat. Het grote pand is een typisch voorbeeld van een gotisch hanzehuis, waarin op de begane grond zowel gewoond en gehandeld werd en op de verdiepingen grote hoeveelheden handelsgoederen opgeslagen konden worden. Zowel de zware balklagen als de grote kapconstructie zijn nog aanwezig. De gotische gevel werd in de 19e eeuw gesloopt en vervangen voor de huidige gevel met kroonlijst

De Harderwijck

Nieuwstad 29. Dit huis heette in de 15e eeuw Dat Lutticke Huis (Het kleine huis) naast Dat hooghe Hues op de hoek (Nieuwstad 31).Het kleine huis is in de 16e eeuw aanzienlijk vergroot. Van 1678 tot het midden van de 18e eeuw heette het huis dan ook De Harderwijck, vermoedelijk naar de bewoner die uit deze stad kwam. Harderwijk was in de middeleeuwen een belangrijke Hanzestad met ‘Zutphense’ stadsrechten. De kooplieden uit beide steden kwam elkaar regelmatige tegen op de wateren van de Noord- en Oostzee.

De Krauwell

Lange Hofstraat 31. Ook dit was een typisch gotisch hanzehuis dat in de loop van de 18e en 19e eeuw werd verbouwd tot zijn huidige aanzien. De naam ‘Krauwell’ komt in de 15e en 16e eeuw voor en verwijst waarschijnlijk naar het scheepstype ‘karveel’ dat door de Hanzekooplieden in de 15e eeuw veelvuldig als vrachtschip werd gebruikt. Het is ook mogelijk dat de naam verwijst naar een drietandig harkje, maar dit is een minder tot de verbeelding sprekende verklaring.

Meer artikelen...