Gevelstenen en 'Huistekenen'

Gevelstenen

Gevelstenen en 'Huistekenen'

gevelstenen

Een gevelsteen is, algemeen gesproken, een steen die in de gevel van een gebouw zit. Indien de gevel bestaat uit een spouwmuur spreekt men alleen voor de stenen in de buitenste muur over gevelstenen.

Meer specifiek bedoelt men met gevelsteen een gebeeldhouwde stenen plaat, meestal aangebracht op de voorgevel van een gebouw. Bij de opgravingen in Pompeii kwamen verschillende reliëfs in terracotta tevoorschijn die als gevelsteen dienst hebben gedaan: een steen waarop een geit staat afgebeeld moet de gevel van een melkhandel hebben gesierd, terwijl een ander reliëf met Bacchus die een tros druiven uitperst duidelijk maakte waar een wijnhandelaar zijn domein had. In de 17e en 18e eeuw werden dergelijke stenen gebruikt als "huisteken", omdat er nog geen huisnummering bestond. Van oorsprong zijn gevelstenen gepolychromeerd (in verschillende kleuren beschilderd). Veel gevelstenen hebben een kleuraanduiding in het op- of onderschrift, (bijv. De Rode Leeuw, De Witte Olifant, Het Zwarte Paard, De Groene Bok, De vergulde Kater etc.) en familie- en andere wapens waren voorzien van de vereiste heraldische kleuren.

Wilde men zich onderscheiden van een collega die een gevelsteen had met vrijwel dezelfde afbeelding dan voegde men iets toe, een kroon b.v. We spreken dan van een concurrerende gevelsteen. Zo vinden we nu nog in het hele land gekroonde stenen zoals DE GEKROONDE WATERHONT, ‘T GEKROOND KALF, DE GEKROONDE LAARS en ga maar door. Er zijn echter nog ander variaties mogelijk op het begrip ‘’concurrerende gevelsteen’’. Bij bakkers in dezelfde buurt kon je b.v. DE GRAUWE OLIFANT, DE JONGE GRAUWE OLIFANT en de WITTE VETTE OLIFANT tegenkomen.

Wie nog geen familienaam had en niet door zijn beroep of bijnaam werd aangeduid, behielp zich met zijn uithangbord of gevelsteen. Namen als Zwaan, De Bock, De Hond en Kool vinden heel duidelijk hun oorsprong in de gevelsteen van hun woning.

In Amsterdam zijn er nog ca. 850 gevelstenen; in Maastricht zo'n 250 en in geheel Nederland wordt het aantal op ongeveer 2000 geschat.

Lange tijd nadien is de belangstelling voor gevelstenen slapende geweest, maar die tijd is gelukkig voorbij. Het is een verheugend verschijnsel dat er nog steeds gevelstenen gemaakt worden. Zo hebben Hans ‘t Mannetje en zijn leerlingen: Jan Hilbers, Tobias Snoep, Wim Vermeer, Sjuwke Brinkgreve -Kunst en ook de kunstenaars Arie Teeuwisse en Pieter Neuteboom voor prachtige nieuwe stenen gezorgd.

Meer gevelstenen treft u aan op de site Gevelstenen.net
Bron: Wikipedia

ASSURANTIE-MAATSCHAPPIJ TEGEN BRANDSCHADE

zutphen Anno 1845.
Deze gevelsteen bevindt zich in het pand Ravenstraatje 3.

Ravenstraatje Assurantiemaatschappij Geboortehuis Nationale Nederlanden

In het oorspronkelijke oprichtingspand van Nationale Nederlanden aan het Ravenstraatje 3 in zutphen is sinds januari 2009 het verzekeringskantoor
De IJssellandse geopend. Eigenaar Geert Bakker: “Het is een prachtig pand dat vele Zutphenaren nog kennen als ‘de Brandkas van Henny’.
Door onze activiteiten is het pand weer terug bij de oorsprong: verzekeringen.” Hieronder leest u meer over de geschiedenis van dit pand.

Brandkas van Henny
In 1845 leggen Christiaan Henny (kruidenier en raadslid) samen met Gerrit Jan Dercksen (handelaar in schors en effecten) de grondslag voor het
Nationale Nederlanden concern. In dat jaar richtten zij in Dercksens woonhuis aan het Ravenstraatje 3 te zutphen een eigen brandverzekeringsmaatschappij
op.
Officieel heette het bedrijf de Assurantie Maatschappij tegen Brandschade, maar in zutphen en omgeving sprak men van De Zutphense en later zelfs van
de Brandkas van Henny (een verzekeringskas tegen brandschade). Na een fusie met de Nationale Levensverzekering-Bank in 1963 wordt de naam Nationale
Nederlanden.

DEN BLAUEWEN ENGELL

Een bijzonder mooie gevelsteen genaamd 'Den Blauewen Engell' met daarom uiteraard een afgebeelden engel voorzien van gouden vleugels en bazuin.
Tevens treffen we het jaartal 1567 aan, uiteraard het jaar waaruit het huis Lange Hofstraat 8 stamt.

Lange Hofstraat 8

De Zoere Boem

DIT_HUS_IS_etcMarkt2 (1)

Korte Hofstraat 2

Tekst op de gevelsteen luidt:

DIT HUS IS WAL BEKA(n)T I(n) DE ZOERE BOE(m) IS DIT GEN(an)T 1548

Het voor de bouw gebruikte hout stamt volgens dendrochronologisch onderzoek uit de winter van 1546. De gevelsteen vermeld dat het pand uit 1548 stamt. Het betreft hier een Rijksmonument. (dendrochronologisch onderzoek door BAAC)

(Foto: gevelstenen.net)

Het Klompje

Klompje
Oude wand 53

tekst: M. Groothedde

Het pand is tegen de stadsmuur aangebouwd. In de noordmuur zijn de resten van een steunbeer aanwezig. De zuidmuur staat al ruim een meter ten zuiden van de volgende steunbeer. Deze steunbeer is als fundering onder de zuidelijke kelder aanwezig. De oostmuur is, zoals gezegd, de stadsmuur zelf, maar in de loop van de tijd flink teruggekapt om ruimte te winnen. Het pandje lijkt op grond van het metselwerk en de balklagen in de 18e en 19e eeuw tot stand te zijn gekomen.
In de 18e eeuw komt ook de naam van herberg 't Klompje voor.

Op de kadastrale minuut van 1832 heeft het pandje reeds zijn huidige breedte (Kad. Sectie F 1393). Het pand heeft de breedte van anderhalve muurboog, wat ten opzichte van de middeleeuwse perceelsuitgifte niet logisch is. De middeleeuwse muurhuisjes waren meestal een muurboog breed, van het midden van de steunbeer naar het midden van de volgende en een boog als interieur. Oude Wand 49 en 51 hebben nog altijd deze breedte van een muurboog, wat op een gevelbreedte van twee vensterassen neerkomt.

Oude Wand 53 (drie vensterassen) zou dus naar het zuiden een half perceeltje verbreed zijn. Hierop wijst ook een vondst in de zuidelijke kelder. Van de steunbeerfundering naar de zijmuur met nr. 55 is een beerputje gevonden met een vulling met vondstmateriaal uit de tweede helft van de vijftiende eeuw. De put loopt echter onder de zijmuur door naar Oude Wand 55, vermoedelijk tot aan de volgende steunbeer. Oude Wand 53-55, nu twee huizen, bestaat dus uit drie bogen, corresponderend met drie percelen rond 1500.

Het middelste perceel is opgedoekt ten bate van de uitbreiding van beide andere huizen. De nieuwe woningscheidende
muur tussen 53 en 55 werd over de beerput van het opgedoekte pandje heen gebouwd Bij die gelegenheid kreeg Oude Wand 53 twee kleine tongewelvenkeldertjes naast elkaar waarbij de helft van de beerput tot kelderdiepte werd gesloopt. Slechts de onderste halve meter met vondstmateriaal bleef onder de keldervloer behouden.

Het vondstmateriaal (OW53-1) bestaat uit een maigelein, een roodbakkende bakpan, kom, twee borden en twee olielampen, een Langerwehe-steengoed kruikje, een fragment van een tweede, een Langerwehe 'spinpotje' en een spinklos, voorts wat botmateriaal van vis, gevogelte, kleine en grote zoogdieren.

Twee late Siegburg protosteengoedscherven (OW53-2), gevonden in waarschijnlijk de insteek van de stadsmuur, wijzen op de datering van de bouw van de muur omstreeks 1275-1300.

Een bijzonder object werd onder de keldervloer van het noordelijke keldertje gevonden: een benen tuimelaar van een kruisboog, datering vermoedelijk 15e eeuw (OW53-3), zie J. Baart 1977, Opgravingen in Amsterdam p.446-448.
Voor afbeeldingen van de opgravingen zie: het klompje

In deze noordelijke kelder werd eveneens tussen de steunberen het restant van een beer- of afvalkuil gevonden uit de periode 1500 - 1550. Slechts drie objecten konden archeologisch worden gereconstrueerd: een tonpot en een hoge steilwandige grape van witbakkend Hafner-aardewerk en een roodbakkend kommetje met worstoor (OW53-4).
De overige losse vondsten waren niet bijzonder en hebben een onduidelijke vondstcontext.

In de kelder is een kleine tentoonstelling van het vondstmateriaal ingericht die te bezichtigen is tijdens de openingstijden
van fruitbar "Take a Shake", in de zomermaanden zaterdag van 11.00 tot 17.00.

Meer artikelen...