Een gevelsteen is, algemeen
gesproken, een steen die in de gevel van een gebouw zit.
Indien de gevel bestaat uit een spouwmuur spreekt men
alleen voor de stenen in de buitenste muur over
gevelstenen.
Meer specifiek bedoelt men met gevelsteen een
gebeeldhouwde stenen plaat, meestal aangebracht op de
voorgevel van een gebouw. Bij de opgravingen in Pompeii
kwamen verschillende reliëfs in terracotta tevoorschijn
die als gevelsteen dienst hebben gedaan: een steen
waarop een geit staat afgebeeld moet de gevel van een
melkhandel hebben gesierd, terwijl een ander reliëf met
Bacchus die een tros druiven uitperst duidelijk maakte
waar een wijnhandelaar zijn domein had. In de 17e en 18e
eeuw werden dergelijke stenen gebruikt als "huisteken",
omdat er nog geen huisnummering bestond. Van oorsprong
zijn gevelstenen gepolychromeerd (in verschillende
kleuren beschilderd). Veel gevelstenen hebben een
kleuraanduiding in het op- of onderschrift, (bijv. De
Rode Leeuw, De Witte Olifant, Het Zwarte Paard, De
Groene Bok, De vergulde Kater etc.) en familie- en
andere wapens waren voorzien van de vereiste heraldische
kleuren.
Wilde men zich onderscheiden van een collega die een
gevelsteen had met vrijwel dezelfde afbeelding dan
voegde men iets toe, een kroon b.v. We spreken dan van
een concurrerende gevelsteen. Zo vinden we nu nog in het
hele land gekroonde stenen zoals DE GEKROONDE WATERHONT,
‘T GEKROOND KALF, DE GEKROONDE LAARS en ga maar door. Er
zijn echter nog ander variaties mogelijk op het begrip
‘’concurrerende gevelsteen’’. Bij bakkers in dezelfde
buurt kon je b.v. DE GRAUWE OLIFANT, DE JONGE GRAUWE
OLIFANT en de WITTE VETTE OLIFANT tegenkomen.
Wie nog geen familienaam had en niet door zijn beroep of
bijnaam werd aangeduid, behielp zich met zijn
uithangbord of gevelsteen. Namen als Zwaan, De Bock, De
Hond en Kool vinden heel duidelijk hun oorsprong in de
gevelsteen van hun woning.
In Amsterdam zijn er nog ca. 850 gevelstenen; in
Maastricht zo'n 250 en in geheel Nederland wordt het
aantal op ongeveer 2000 geschat.
Lange tijd nadien is de belangstelling voor gevelstenen
slapende geweest, maar die tijd is gelukkig voorbij. Het
is een verheugend verschijnsel dat er nog steeds
gevelstenen gemaakt worden. Zo hebben Hans ‘t Mannetje
en zijn leerlingen: Jan Hilbers, Tobias Snoep, Wim
Vermeer, Sjuwke Brinkgreve -Kunst en ook de kunstenaars
Arie Teeuwisse en Pieter Neuteboom voor prachtige nieuwe
stenen gezorgd.
Bron:
Wikipedia
|
| |
| |
|
|